Fiiri dadka maskaxda ku haya maskaxda
Fidinta iyo kala duwanaanta cilmi-nafsiga waxaa lagu arki karaa iyada oo la eegayo qaar ka mid ah fikradaha ugu caansan. In kasta oo masraxiistu laga yaabo inay qayb ka ahayd dugsiga sare ee fikirka , mid kastaa wuxuu keenay cod gaar ah oo shakhsi ahaaneed iyo aragtida dhinaca cilmiga nafsiga.
Daraasad oo ka muuqatay qodobka Luulyo 2002 ee Dib-u-eegista Cilmi-nafsiga Guud ayaa sameeyay sameynta liiska 99 cilmu-nafsi ee ugu saameynta badan. Qiimeynta waxaa badanaa ku salaysan saddex arrimood: inta badan joornaalada joornaalada, joornaalka buugta barashada, iyo jawaabaha sahanka ee 1,725 xubnood oo ka tirsan Ururka Cilmi-nafsiga Mareykanka .
Liistada soo socota waxay bixisaa dulmar guud oo ku saabsan dhakhaatiirta cilmi nafsiga ee ku yaal meelo kala duwan ee sahanka. Shakhsiyaadkaasi ma aha oo kaliya qaar ka mid ah fikradaha ugu caansan ee cilmi-nafsi ahaaneed, waxay sidoo kale door muhiim ah ka qaateen taariikhda cilmi-nafsiga iyo sameynta muhiim ah oo ku saabsan fahamka dabeecadda aadanaha.
Liiskani ma aha isku day lagu doonayo in lagu garto cidda ugu saameysay ama dugsiga ugu fiican ee fekerka ahaa. Taa baddalkeeda, liistadaan waxay bixisaa aragti ka mid ah tusaalooyinka aragtida ee saameyn ku leh maahan cilmi nafsiga, laakiin sidoo kale dhaqanka weyn.
1 - BF Skinner
BF Skinner ee habdhaqanka ah ee dhaqanka waxa uu ka dhigay awood xoog leh ee cilmi-nafsiga iyo farsamooyinka daweynta iyada oo ku saleysan aragtiyihiisa ayaa wali loo isticmaalaa maanta, oo ay ku jiraan isbedelka dabeecadaha iyo dhaqaalaha dhabta ah. Skinner waxaa lagu xasuustaa fikradaha uu u leeyahay qaboojiyaha hawsha iyo jadwalka xoojinta .
2 - Jean Piaget
Aragtida Jean Piaget ee horumarinta garashada ayaa saameyn weyn ku yeeshay cilmi nafsiga, gaar ahaan fahamka koritaanka maskaxeed ee carruurta. Cilmi-baaristiisu waxay ka qaybqaadatay koritaanka cilmi-nafsiga maskaxda, cilmu-nafsiga garashada, epistemological genetic, iyo dibuhabaynta waxbarashada.
Albert Einstein mar uu soo jeediyay aragtida Piaget ee ku saabsan koritaanka aqooneed ee carruurta iyo fikradaha fikirka sida helitaan "si sahlan oo keliya hal-abuurka ayaa laga yaabaa inuu ka fikiray."
3 - Sigmund Freud
Marka dadku ka fikiraan cilmu-nafsiga, dad badan waxay u muuqdaan inay ka fekeraan Sigmund Freud . Shaqadiisu waxay taageertay in aaney dhammaan cudurrada maskaxdu ay qabaan sababo jireed oo uu sidoo kale bixiyay caddayn ah in kala duwanaanta dhaqameed ay saameyn ku yeelanayso cilmi nafsiga iyo dabeecadda. Shaqadiisii iyo qoraalladiisu waxay ku kordhisay fahamkayaga shakhsiyaadka, cilmi-nafsiga caafimaadka , horumarinta aadanaha, iyo cilmi-nafsiga aan caadiga ahayn .
4 - Albert Bandura
Shaqada Albert Bandura waxa loo tixgeliyaa qayb ka mid ah kacaanka garashada ee cilmu-nafsiga oo bilaabmay dhammaadkii 1960-yadii. Barashada aragtida bulsheed waxa uu carrabka ku adkeeyay muhiimada barashada barashada , takoorka, iyo qaabaynta.
"Waxbarashadu waxay noqon kartaa mid aad u adag, ma ahan inay sheegaan halis, haddii dadku ay ku kalsoon yihiin saameynta falalkooda si ay ugu wargaliyaan waxa la samaynayo," Bandura ayaa ku sharraxay buugiisa 1977 "Sheekada Waxbarashada Bulshada."
5 - Leon Festinger
Leon Festinger wuxuu abuuray fikradaha ah garashada caqliga iyo isbarbardhiga bulshada. Caqabada fahamku waa xaaladda raaxo la'aanta aad dareentid markaad haysato labo diineed oo isku dhafan. Sigaar ayaad cabi kartaa inkastoo aad ogtahay inay caafimaad daro tahay. Heerka arag-is-barbardhiga bulshada wuxuu sheegayaa in aad qiimeynayso fikradahaaga adoo barbardhigaya waxa dadka kale rumaystaan. Waxa kale oo aad u badan tahay inaad raadsato dadka kale ee la wadaagaya aaminaadyadaada iyo qiimahaaga.
6 - William James
Cilmi-nafsiga iyo falsafada William James waxaa badanaa lagu magacaabaa aabaha cilmi-nafsiga Maraykanka. Qoraalkiisii 1200 ee bogga, "Mabaadi'da Cilmi-nafsiga," wuxuu noqday mid caadi ah mawduuca, waxbarashadiisa iyo qoristiisuna waxay gacan ka geysteen abuurista cilmi-nafsi sida sayniska. Intaa waxaa dheer, James wuxuu ku biiray falsafadda, pragmatism, wuxuuna saameyn ku yeeshay arday badan oo cilmi-nafsi ah muddada 35-sano ee xirfadda barashada.
7 - Ivan Pavlov
Ivan Pavlov wuxuu ahaa cilmi nafsi ruugi ah oo cilmi baaris ku sameeya xasilooni iyo xaalad jireed oo saameyn ku yeeshay koritaanka dhaqanka ee cilmi nafsiga. Pavlov's qaababka tijaabo ah ayaa ka caawiyay dhaqdhaqaaqa cilmi-nafsiga in uu ka fogaado qalafsanaanta iyo qiimaynta shakhsiyadeed si loo cabbiro ujeedada dabeecadda.
8 - Carl Rogers
Carl Rogers wuxuu xoogga saaray kartida aadanaha, oo saameyn weyn ku yeeshay cilmi-nafsiga iyo waxbarashada. Wuxuu noqday mid ka mid ah fekerka ugu weyn ee bini-aadannimada iyo saameyn aan la garanayn oo lagu daaweynayo daaweyntiisa macmiilka .
Sida lagu sharraxay gabadhiisa Natalie Rogers, wuxuu ahaa "tusaale u ah naxariis iyo ujeeddooyin dimuqraadi ah noloshiisa, iyo shaqadiisii sida bare, qoraa, iyo daweeye."
9 - Erik Erikson
Erik Erikson oo ah aragtida marxaladda horumarinta nafsaaniga ah ayaa gacan ka gaystay abuuritaanka xiisaha iyo cilmi-baarista horumarka aadanaha iyada oo loo marayo noloshii. Qofka cilmu-nafsiyeed ee ego oo wax ka bartay Anna Freud, Erikson wuxuu ballaariyay aragtida nafsaaniga ah iyada oo sahaminta horumarka guud ee nolosha, oo ay ku jiraan dhacdooyinka caruurnimada, qaan-gaarnimada, iyo da'da weyn.
10 - Lev Vygotsky
Lev Vygotsky wuxuu ahaa mid casri ah oo ka mid ah qaar ka mid ah cilmi-nafsiga cilmi-nafsiga ah oo ay ka mid yihiin Piaget, Freud, Skinner, iyo Pavlov, laakiin shaqadiisii marnaba kuma guulaysatay isla xilligii uu noolaa. Tani waa badanaa sababtoo ah qaar badan oo ka mid ah qoraashiisii ayaa weli ku geli waayey dunida galbeedka ilaa iyo hadda.
Waxay ahayd 1970-kii in badan oo ka mid ah qoraalladiisa ayaa laga tarjumay Ruushka, laakiin shaqadiisii ayaa si aad ah u saameysay tobanaankii sano ee la soo dhaafay, gaar ahaan dhinacyada cilmi-nafsiga iyo horumarinta ilmaha.
Inkasta oo dhimashadiisii hore ee da'da 38 jir ay joojisay shaqadiisii, haddana wuxuu noqday mid ka mid ah kuwa ugu caansan ee cilmi-nafsiga ee qarniga 20-aad.